De oorsprong van vlooien: we hadden het al die tijd mis

4:32
 
Delen
 

Manage episode 280690124 series 1712427
Van BNR Nieuwsradio, ontdekt door Player FM en onze gemeenschap - copyright toebehorend aan de uitgever, niet aan Player FM. Audio wordt direct van hun servers gestreamd. Klik de abonneren-knop aan om updates op Player FM te volgen of plak de feed URL op andere podcast apps.

Er zijn ongeveer een miljoen insectensoorten. Twee derde van alle diersoorten is insect. Het zijn er gigantisch veel. Omdat ze zo divers zijn zijn ze ook altijd belangrijk geweest voor het vormen van evolutietheorieën. Heel veel vroege evolutiediscussies werden gevoerd op basis van kennis over insecten. Er wordt dus al heel lang onderzoek naar de beestjes gedaan. Dan zou je denken: dan weten we ook wel zo'n beetje alles wat we moeten weten over de relaties tussen al die insectengroepen.

Ho ho de vlo

Maar nee, dan vergeten we de vlo! De vlo is natuurlijk überhaupt een bijzonder beestje. Hij kan springen, hij drinkt bloed en is een parasiet en hij heeft een raar geplet lijfje. Door die gekke combinatie hadden wetenschappers enorm veel moeite met het bepalen van de positie van de vlo in de tree of life. Ze zijn daarom nog maar eens goed in de genen gedoken.

Meer dan 1400 hebben ze onderzocht, op zoek naar sporen van evolutie. Ze kregen hulp van flink wat wiskundige modellen en kwamen zo de belangrijkste relaties op het spoor. Wat ze vonden verraste ook de onderzoekers zelf. De vlo blijkt namelijk familie te zijn van de schorpioenvlieg. Een vlieg met een soort snavel waarbij z'n mondje helemaal aan het puntje zit. Ook heeft hij een staart die lijkt op die van een schorpioen.

Van nectar naar bloed

De meest verwante schorpioenvlieg leeft nu ook nog gewoon, onder andere in Australië en Nieuw Zeeland. Maar hoe wordt een vlieg een vlo? Dat is nog aardig mysterieus, want sommige schorpioenvliegen eten een beetje rottende vegetatie hier, een beetje dode insecten daar. Die ene die heel erg verwant is met de vlo eet zelfs nectar. Maar parasieten zijn het geen van beiden.

Daarnaast werd ook nog eens gedacht dat parasieten ooit of als roofdier begonnen, of dat hun oorsprong in de buurt ligt van de gastheer en dat de parasiet ooit in het nest leefde van een dier en toen op een gegeven moment is overgesprongen op het dier zelf. Maar het kan dus ook anders, weten we nu. Een vriendelijke toetermondje kan ineens een gevaarlijk wapen worden. En daar is nog één ander geval van bekend: de mug legde dezelfde weg af.

Mega grote oude vlooien

Moeten nu de biologieboeken herschreven worden? In ieder geval de entomologie hoofdstukken. Nou is het zo dat deze onderzoekers ook nog fossielen van vlooien in handen hebben die zo'n 165 miljoen jaar oud zijn. Toen waren ze overigens een maatje groter en konden ze maar liefst 2 centimeter worden. Misschien dronken ze toen het bloed van dino's, dat weten we nog niet zeker. Maar wat ze al wel kunnen zien is dat ook deze oude beestjes familie zijn van de schorpioenvlieg. Nog meer bewijs, dus ik zou zeggen: case closed.

In deze audio hoor je onderzoeker Erik Tihelka van de School of Earth Sciences van de universiteit van Bristol. Lees hier meer over het onderzoek: Study resolves the position of fleas on the tree of life. De paper vind je hier: Fleas are parasitic scorpionflies.

702 afleveringen